Fukuoka mở màn cuộc đua vé dự Olympic 2028: Nhật Bản và áp lực của kẻ thống trị

FUKUOKA – Trước khi trái bóng đầu tiên được giao lên ở nhà thi đấu Fukuoka, tôi đã dành buổi sáng để đi dạo quanh khu vực tổ chức giải. Không phải để tìm kiếm ngôi sao hay chiến thuật, mà để quan sát những con người đang lắp ráp từng chi tiết nhỏ nhất của một sự kiện thể thao lớn. Một người phụ nữ trung niên đang lau chùi chiếc cúp vô địch lần thứ ba trong buổi sáng, một kỹ thuật viên âm thanh kiểm tra lại dây cáp micro bên ngoài khu vực phỏng vấn, và một nhóm tình nguyện viên đang tập điều hướng cho khán giả bằng tiếng Anh lơ lớ. Không ai trong số họ xuất hiện trên truyền hình, nhưng chính họ là những người tạo nên nhịp đập đầu tiên cho một giải đấu mà người ta đang kỳ vọng sẽ định hình lại cục diện bóng chuyền nam châu Á trong chu kỳ Olympic mới. Giải vô địch bóng chuyền nam châu Á 2026 không chỉ là một danh hiệu cấp châu lục. Nó là điểm khởi đầu cho cuộc đua giành suất dự Thế vận hội Los Angeles 2028, một cánh cửa trực tiếp mà mọi đội tuyển quốc gia trong khu vực đều khao khát. Và khi cánh cửa đó mở ra ngay tại Fukuoka, Nhật Bản – đội bóng được xếp hạng cao nhất châu Á trên bảng xếp hạng FIVB ở vị trí thứ sáu – đang đứng trước cơ hội và cả áp lực của một kẻ thống trị. Sự thống trị của Nhật Bản trong lịch sử giải đấu này là điều không cần bàn cãi. Họ là đội giàu thành tích nhất với 10 lần vô địch, 4 lần giành huy chương bạc và 4 lần giành huy chương đồng. Họ đã có huy chương ở cả ba kỳ giải châu Á gần nhất. Họ là nhà đương kim vô địch. Và họ là đội tuyển duy nhất của châu Á từng đăng quang tại Thế vận hội, với tấm huy chương vàng lịch sử tại Munich 2026. Trong làng bóng chuyền nam châu lục, Nhật Bản không chỉ là một đội bóng; họ là một chuẩn mực, một điểm tham chiếu mà mọi đội tuyển khác phải tự đo lường. Nhưng tôi không đến Fukuoka để viết lại những con số thống kê hào nhoáng ấy. Tôi đến để tìm hiểu xem liệu sự thống trị đó có đang che giấu một thực tế ít được nhắc đến: sự mong manh của một hệ thống khi đối mặt với những thách thức mới. Bởi vì trong thể thao, cũng như trong những câu chuyện tôi đã theo đuổi suốt tám năm qua, những gì được nhìn thấy trên bề mặt thường chỉ là một phần của câu chuyện. Bảng A của giải đấu năm nay đưa Nhật Bản vào cùng bảng với Bahrain, Oman và Australia. Trên giấy tờ, đây là một bảng đấu mà Nhật Bản gần như chắc chắn sẽ vượt qua. Nhưng chính sự chắc chắn đó lại là điều khiến tôi cảnh giác. Tôi đã chứng kiến quá nhiều lần trong sự nghiệp của mình, từ những trận đấu bóng chuyền ở giải vô địch quốc gia Trung Quốc đến các kỳ World Cup, rằng sự chủ quan của đội bóng lớn thường là mảnh đất màu mỡ nhất cho những cú sốc. Australia, nhà vô địch năm 2026, không còn ở đỉnh cao phong độ nhưng vẫn là một đội bóng có tổ chức và giàu thể lực. Bahrain và Oman, dù bị đánh giá thấp hơn, luôn mang đến sự máu lửa và tinh thần chiến đấu không biết sợ hãi của những đội bóng không có gì để mất. Trong bối cảnh một giải đấu vừa là vô địch châu lục vừa là vòng loại World Cup, áp lực tâm lý có thể là kẻ cân bằng sức mạnh nguy hiểm nhất. Điều khiến tôi thực sự quan tâm ở giải đấu này không nằm ở việc Nhật Bản có vô địch hay không. Câu hỏi lớn hơn là: liệu sự thống trị kéo dài của một đội bóng có đang làm nghèo đi tính cạnh tranh của cả một khu vực? Khi một đội bóng vượt trội đến mức gần như không có đối thủ xứng tầm, liệu những đội bóng khác có đủ động lực và môi trường để phát triển? Đây là câu hỏi mà tôi đã suy nghĩ rất nhiều kể từ mùa hè năm 2026, khi tôi chứng kiến đội bóng chuyền nữ Sichuan tan rã chỉ trong vài tuần vì đại dịch và sự rút lui của các nhà tài trợ. Tôi nhớ có lần tôi đã viết trong một kịch bản phim tài liệu rằng: "Đội bóng không chết trên sân, nó chết khi không còn ai kể chuyện." Và ở Fukuoka năm nay, câu chuyện mà tôi muốn kể không phải về sự vĩ đại của Nhật Bản, mà về những khoảng trống mà sự vĩ đại đó có thể tạo ra. Khoảng trống trong sự chú ý của truyền thông dành cho các đội bóng nhỏ hơn. Khoảng trống trong đầu tư cho các chương trình phát triển trẻ của những quốc gia đang tụt lại phía sau. Khoảng trống trong niềm tin của người hâm mộ rằng giải đấu này thực sự có tính cạnh tranh. Tất cả các trận đấu của giải sẽ được phát trực tiếp trên VBTV, nền tảng phát sóng của Liên đoàn bóng chuyền quốc tế. Đây là một tín hiệu tích cực cho sự phát triển của bóng chuyền châu Á, khi mà khả năng tiếp cận truyền thông ngày càng rộng mở. Nhưng tôi tự hỏi: liệu việc phát sóng có thực sự tạo ra sự quan tâm mới, hay chỉ đơn thuần là phục vụ cho những người hâm mộ đã có sẵn? Trong kỷ nguyên mà nội dung thể thao bị chi phối bởi những giải đấu giàu có và những ngôi sao toàn cầu, làm thế nào để một giải đấu như vô địch châu Á có thể cạnh tranh được sự chú ý của khán giả? Câu trả lời, tôi tin, nằm ở những câu chuyện con người. Không phải câu chuyện về những ngôi sao đã được biết đến, mà là về những con người ở vùng ngoài biên của sự chú ý. Về một vận động viên Oman lần đầu tiên được thi đấu trên đất Nhật Bản. Về một huấn luyện viên Bahrain đang cố gắng xây dựng một chương trình bóng chuyền từ con số không. Về những tình nguyện viên trẻ tuổi người Nhật đang học cách chào đón thế giới bằng nụ cười dù tiếng Anh của họ chưa hoàn hảo. Tôi đã học được từ những sai lầm của mình rằng sự chính xác không đến từ việc ghi nhớ tất cả mọi thứ, mà đến từ việc biết cách lắng nghe những gì chưa được nói ra. Cái tên tôi đọc sai ba lần trong một buổi phát sóng năm 2026 đã dạy tôi rằng: "Một cái tên đọc sai ba lần vẫn là một câu chuyện đúng, nếu mình chịu nghe kỹ." Và ở Fukuoka, tôi đang lắng nghe rất kỹ. Tôi lắng nghe tiếng nói của những người hâm mộ Nhật Bản, những người đang kỳ vọng đội nhà sẽ tiếp tục thống trị. Tôi lắng nghe sự lo lắng của các đội bóng nhỏ, những người biết rằng cơ hội của họ tại một giải đấu như thế này là rất mong manh. Và tôi lắng nghe cả sự im lặng của những khán đài trống trong các buổi tập, nơi mà tôi biết rằng: "Khán đài trống không phải im lặng, nó là tiếng vọng của những người từng ở đó." Giải đấu này, với tư cách là vòng loại World Cup và là điểm khởi đầu cho chu kỳ Olympic 2028, mang một ý nghĩa vượt xa khuôn khổ một giải vô địch châu lục thông thường. Nó là một bài kiểm tra về khả năng thích nghi của cả một khu vực trước những thay đổi của bóng chuyền thế giới. Liệu bóng chuyền châu Á có thể duy trì được bản sắc riêng – lối chơi nhanh, linh hoạt, dựa trên kỹ thuật và chiến thuật thông minh – trong bối cảnh bóng chuyền thế giới ngày càng thiên về sức mạnh và chiều cao? Nhật Bản, với vị trí thứ sáu trên bảng xếp hạng FIVB, đã chứng minh rằng họ có thể cạnh tranh ở đẳng cấp thế giới. Vị trí thứ tư tại Volleyball Nations League hồi đầu mùa giải là một minh chứng rõ ràng. Nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu sự thành công của Nhật Bản có thể lan tỏa ra toàn khu vực, hay nó chỉ là một ngoại lệ đơn độc? Tôi nhớ có lần tôi đã viết rằng: "Phim tài liệu thể thao không phải để trả lời ai thắng, mà để hỏi vì sao người ta yêu đến vậy." Và ở Fukuoka, câu hỏi đó càng trở nên có ý nghĩa. Vì sao người ta yêu bóng chuyền? Vì những pha bóng đẹp? Vì sự kịch tính của trận đấu? Hay vì những câu chuyện con người đằng sau mỗi pha bóng? Khi tôi đứng ở hành lang nhà thi đấu, quan sát các đội bóng đi ngang qua, tôi nhận ra rằng mỗi người trong số họ đều mang theo một câu chuyện riêng. Một câu chuyện về sự hy sinh, về những giấc mơ, về những thất bại và những chiến thắng. Và nhiệm vụ của tôi, với tư cách là một người kể chuyện, là tìm ra những câu chuyện đó và mang chúng đến với khán giả. Giải vô địch bóng chuyền nam châu Á 2026 tại Fukuoka không chỉ là một giải đấu. Nó là một bức tranh toàn cảnh về bóng chuyền nam châu Á, với tất cả những ưu điểm, nhược điểm, cơ hội và thách thức của nó. Và tôi sẽ ở đây, ở vùng ngoài biên của sự chú ý, để quan sát và kể lại những câu chuyện mà có thể không ai khác nhìn thấy. Bởi vì cuối cùng, như tôi đã học được từ những năm tháng làm phim tài liệu: "Bàn thắng là một nhịp tim, highlight là máy đo nhịp tim — người ta lắp nó để nhớ rằng mình từng sống." Và ở Fukuoka, tôi đang lắng nghe nhịp tim của cả một khu vực. Sự thống trị của Nhật Bản là một thực tế không thể phủ nhận. Nhưng câu chuyện thực sự của giải đấu này có thể không nằm ở việc họ có vô địch hay không, mà nằm ở việc các đội bóng khác sẽ phản ứng như thế nào trước sự thống trị đó. Liệu họ sẽ học hỏi từ Nhật Bản, hay sẽ bị bỏ lại phía sau? Liệu họ sẽ tìm ra những con đường riêng để phát triển, hay sẽ phụ thuộc mãi vào sự hỗ trợ từ bên ngoài? Tôi sẽ theo dõi giải đấu này với sự tò mò của một người kể chuyện, và với sự tỉnh táo của một người đã chứng kiến quá nhiều câu chuyện thể thao kết thúc theo những cách không ai ngờ tới. Bởi vì trong thể thao, cũng như trong cuộc sống, không có gì là chắc chắn cho đến khi trận đấu kết thúc. Và khi trận đấu kết thúc, tôi sẽ không chỉ nhìn vào tỷ số. Tôi sẽ nhìn vào những con người đã tạo nên trận đấu đó, và tôi sẽ kể câu chuyện của họ. Đó là cách tôi đã làm suốt tám năm qua, và đó là cách tôi sẽ tiếp tục làm tại Fukuoka. Bởi vì cuối cùng, thể thao không chỉ là về chiến thắng hay thất bại. Thể thao là về những câu chuyện con người, về những giấc mơ và những khát khao, về những nỗ lực và những hy sinh. Và không có giải đấu nào, dù lớn hay nhỏ, lại không có những câu chuyện như thế. Fukuoka đã sẵn sàng. Các đội bóng đã sẵn sàng. Và tôi, với tư cách là một người kể chuyện, cũng đã sẵn sàng để lắng nghe và ghi lại những câu chuyện mà giải đấu này sẽ mang đến. Từ phòng dựng đến khán đài Fukuoka là một đường chạy dài hơn tôi tưởng, và kịch bản của giải đấu này nằm ở giữa đường – nơi mà những con người bình thường đang tạo nên những điều phi thường. Và đó, có lẽ, là câu chuyện đáng kể nhất của tất cả.